Voor schrijvers, door schrijvers

Column

Een column is een artikel waarin de schrijver zijn mening geeft over een onderwerp. Soms is de tekst humoristisch, soms provocerend, maar het is altijd de persoonlijke kijk op de wereld van de columnist. Een columnist geeft een beschrijving van een gebeurtenis en maakt daarbij zijn eigen mening duidelijk. Een column moet een emotie bij de lezer losmaken, de lezer moet erom kunnen lachen, het stemt hem tot nadenken of maakt hem boos. Columns zijn wat minder uitgebreid en graven doorgaans minder diep dan essays, maar gaan verder dan de meeste cursiefjes.
Aantal gepubliceerde inzendingen: 593
Klik op de profielnaam of -afbeelding van de schrijver voor meer informatie en een overzicht van zijn/haar schrijfactiviteiten.

"Weg met Censuur?" JA!

| Hans Van Battel

Antwoord op: “Weg met Censuur!” van Rik Mulder (column van 10 oktober 2019)


Leuk stukje! Het lijkt een contradictie aan te geven: "Hoe absoluter je voor vrijheid kiest, hoe meer je censuur als dusdanig censureert, wat regelrecht indruist tegen je eigen vrijheidsprincipe."

Dit is (gelukkig maar!) erg kort door de bocht genomen. Toch steekt steeds weer deze redenering de kop op. Een onderwerp wat al zo oud is als de Verlichting. Ik voel me één van de vele geroepenen om hier (alweer) voor eens en altijd komaf mee te maken, alhoewel het aan de lezer is om dit te beoordelen… Ik vrees dat er nog velen mijn voetsporen gaan volgen.

Onze samenleving is geen logisch denkspelletje. Gecensureerde censuur is natuurlijk niet hetzelfde als vrijheid of vice versa. Dit soort redeneringen zijn het gevolg van een wat kinderlijk uit de hand gelopen rationele gedachtenpiste, waarbij censuur botweg tegenover vrijheid wordt geplaatst als zouden deze een soort van logische contradictie vormen. Logica wordt hier volkomen ten onrechte als een soort censurerende scherprechter gehanteerd waar vrijheid zielig aan ten prooi valt, ontdaan van z’n rijkdom. Een begrip als vrijheid is daar te complex en te waardevol voor! Onze taal met al zijn rijke variaties laat zich niet vatten in wat logische formuletjes. Daar zijn de logisch positivisten al honderd jaar geleden achtergekomen met Wittgensteins –veelal verkeerd geïnterpreteerde- slotzin in zijn Tractatus: “Waarover je niet kan spreken, moet je zwijgen”, waarna het logisch positivisme ten dode was opgeschreven.

Ben je vrijdenkend, dan emancipeer je jezelf van censuur, niet door het te censureren, maar door het ahw in te kapselen als een pakketje waarover je vervolgens in volle vrijheid een oordeel over kan vellen. Een eventueel georganiseerd censureringsproces kan daar pas het gevolg van zijn als dit plaats vindt binnen een democratisch proces. Vanaf het moment dat beslist wordt om tot censurering over te gaan (wat binnen een vrijdenkende maatschappij een zeer zware maar democratische beslissing is) moet dit voortdurend worden opgevolgd en afgetoetst aan verworven Verlichtingswaarden. Je kan pas gaan censureren als je daardoor geruggesteund wordt door een meerderheid met inachtneming van grondwettelijke minderheidsbepalingen. In hoeverre dit dan nog strookt met het begrip censuur wat door Rik Mulder wordt gehanteerd, is dan nog de vraag. Het is uitermate belangrijk om deze Verlichtingsverworvenheden (zoals democratie en grondwet) goed voor ogen te houden omdat hiermee elke vrijheid wordt afgebakend. 

Het is een illusie om te denken dat vrijheid een absoluut concept is dat op één of andere absolute manier onze samenleving kan ordenen. Er bestaan slechts enkele absolute wereldorden: een Goddelijk met eventueel een paus/keizer/verlicht-despoot als absolute gevolmachtigde, een dictatoriaal regime en een absoluut “laissez faire, laissez passer”-beleid (anarchie niet: dat kan je moeilijk een orde noemen). Een antoniem van vrijheid zou absoluutheid kunnen zijn. Absoluutheid werkt van nature uit veelal censurerend (‘de onzichtbare hand’ in een absolute ‘laissez faire’-ploitiek werkt mogelijk nog repressiever dan eender welke censuur). Vrijheid kan dus geen absoluut karakter hebben. Dit is geen logische contradictie, maar een gevolg van het goed doordenken van wat vrijheid eigenlijk betekent (een beetje logisch helder denken kan daarbij natuurlijk geen kwaad).

Er zijn tal van historische voorbeelden te noemen waarin het vrijheidsdenken vooraf werd gegaan door het failliet van repressie en censuur. Zo is er een duidelijk verband tussen enerzijds de vrede van Westfalen die haast uit wanhoop eindelijk een eind maakte aan de uitputtende en mensenverslindende 80-jarige oorlog, en anderzijds de opkomst van wetenschappen, de mondigheid van vrijdenkende filosofen zoals Spinoza, Hume en Kant, het verbreiden van allerlei kennis zoals de eerste grote Encyclopedie van o.m. Diderot enz…, stuk voor stuk ondenkbaar binnen een strikt authoritair en repressief censurerend staatsbestel.

Zowat gelijktijdig met de opkomst van het rationeel denken en de Verlichting heeft de term 'atheïst' gaandeweg steeds meer bestaansrecht gekregen: wie vol achter vrijheid staat verliest algauw zijn geloof en vertrouwen in één of andere absolute heerschappij, wereldlijk of geestelijk.  Voor alle duidelijkheid: ik gooi het geloof hier niet mee overboord, maar de maatschappelijke drijfveer en relevantie om gelovig te worden heeft hier in West-Europa gaandeweg zijn betekenis verloren als reactie tegen een dogmatisch en absoluut wereldbeeld.

Vrijheid is in de eerste plaats een innerlijk proces, terwijl censuur van buitenaf wordt opgedwongen. Mijn vrijheid begint te werken als Ik Jou in de ogen kijk, ontdaan van vooroordelen of blind geloof. Vrijheid is iets wat telkens opnieuw aan de orde is, in tegenstelling tot dictaten die door één of andere hogere macht worden voorgekauwd en gedicteerd via heilige geschriften waarvan de autoriteit absoluut is. Vrijheid is een voortdurend wordingsproces, vooral binnen de eigen geest: vrijheid betekent in de eerste plaats vrijheid van denken. Het concept vrijheid krijgt slechts gestalte vanuit de innerlijke vrije blik naar onze medemensen toe. 

Een censurerend wereldbeeld echter kent geen democratisch principe, wordt als excuus gehanteerd door de censurerenden zodat deze zichzelf niet in vraag hoeven te stellen, is kritiekloos en is blind voor (on)ethische gevolgen. Daarenboven wordt dikwijls het eigen denken gecensureerd omdat het enig ‘juiste’ denken volgt uit een opperste authoriteit, zodat elke dialoog op voorhand mislukt is. 

Een geducht wapen waarmee je je eigen vrijheid kan aanscherpen is emancipatie. Hoe meer je je bevrijdt van belemmeringen (zoals censuur), hoe objectiever je deze belemmeringen kan beoordelen. Als je jezelf geplaatst ziet tegnover een dictaat, dan heb je steeds de keuze: volg je deze (gedwee of uit geloof) of tracht je je er eerst van te emanciperen om het gestelde dictaat beter te kunnen beoordelen? 
Dit emancipatieproces is niet een soort van zelfcensuur! Als je deze gevolgtrekking maakt, dan ben je weer logische denkspelletjes aan het spelen. Nee, dit emanciperingsproces is een voortdurende evenwichtsoefening waarbij de rechten en plichten van de ander in een ongedurige balans geplaatst worden met de eigen vrijheid.

Vrijheid vindt slechts een vruchtbare bodem via een steeds vernieuwend scholingsproces, waar je wordt bijgebracht hoe je tot vrijheid komt, wat vrijheid eigenlijk is, hoe je je vrijheidsdenken telkens opnieuw kan aanscherpen, waarom dit belangrijk is, wat de historische verworvenheden ervan zijn, waar je dit kan terugvinden in onze maatschappelijke ordening, enz. Vrijheid is je eigen voortdurende bijdrage aan je medemens en is altijd in beweging.
Daarentegen draagt censuur helemaal niets bij aan wat mensen écht kunnen betekenen voor de samenleving, zet een domper op alle menselijke beweegredenen, ontzielt elke mens die eraan ten prooi valt, is zelfzuchtig en is star. Vandaar dat een vrijdenkende maatschappij zelden grijpt naar dergelijk instrument, en er zeer omzichtig mee omspringt.

Ten laatste. Stel dat men hierop antwoordt: “Tja, maar dat is toch maar gewoon jouw mening! Waarom zou deze prevaleren boven die van iemand die wél achter censurering staat?”
Nee, ik stel mijn mening niet boven die van een ander. Maar de validatie ervan hangt natuurlijk af van de gehanteerde argumenten én van democratisch gewogen maatschappelijke keuzes. Als men die óók mee inkapselt als een mening, dan staat men eigenlijk nergens meer voor, want dan schud je de ander gewoon van je schouders ipv hem recht in de ogen te kijken van mens tot mens waar je via doordachte dialoog een samenleving mee wil opbouwen. Absolutisme leidt ons naar de afgrond, maar doorgedreven relativisme stuurt ons eerst de mist in en vervolgens recht in handen van absolutisten. Van het in de 18de eeuw geformuleerd principe "Laissez faire, laissez passer, le monde va de lui-même", is men al lang teruggekomen: een leefbare wereld voor ons allemaal draait helemaal niet vanzelf, ruimdenkend of niet!


Héhé! Dat moest me toch even van ’t hart!

 
 
 
 
 
 
Dit artikel delen?

Graag je mening (waardering en/of commentaar) over deze inzending.
Schrijvers stellen je waardering en/of commentaar bij een artikel erg op prijs!

Je waardering voor een artikel

Hits: 203

(De gemiddelde waardering is 0 door stem(-men)

Login of registreer (gratis) om een reactie te plaatsen

Tags: Columns
Misschien wil je de volgende inzending ook wel lezen...

Vrolijk Pasen

Geschreven door Dorine Van der Marel. Geplaatst in Column.
Help. Echtgenoot heeft weer een nieuwe hobby. De voorlaatste keer dat hij een nieuwe hobby had, had ik net de hele schuur uitgemest. De ruimte zag er smetteloos uit en alle...
Actuele Top 3 van deze rubriek

Aan de basis

24, mrt, 2020 Eelco Visser

Dichtbij en veraf

29, apr, 2020 Eelco Visser

Er zijn erger dingen dan dat

03, apr, 2020 Annick Waegeman
 
Periodiek verwijderen we 'oudere' inzendingen o.b.v. geen of lage waarderingen door bezoekers. Door een waardering (1-5 sterren) te geven bepaal jij dus mede de continuïteit in publicatie van een inzending!