Voor schrijvers, door schrijvers

Column

Een column is een artikel waarin de schrijver zijn mening geeft over een onderwerp. Soms is de tekst humoristisch, soms provocerend, maar het is altijd de persoonlijke kijk op de wereld van de columnist. Een columnist geeft een beschrijving van een gebeurtenis en maakt daarbij zijn eigen mening duidelijk. Een column moet een emotie bij de lezer losmaken, de lezer moet erom kunnen lachen, het stemt hem tot nadenken of maakt hem boos. Columns zijn wat minder uitgebreid en graven doorgaans minder diep dan essays, maar gaan verder dan de meeste cursiefjes.
Aantal gepubliceerde inzendingen: 592
  • Home
  • Columns
  • Is de slag om democratie bij Kortrijk gestreden?
Klik op de profielnaam of -afbeelding van de schrijver voor meer informatie en een overzicht van zijn/haar schrijfactiviteiten.

Is de slag om democratie bij Kortrijk gestreden?

| Hans Van Battel

In hoeverre kunnen wetten afgedwongen worden bij referendum?
Is de slag bij Kortrijk gestreden?

Dit is natuurlijk een vraag die in z’n eigen staart bijt: stellen we deze zelfde vraag bij referendum aan een groep mensen, dan zou ik me niet lekker voelen bij het idee dat een meerderheid (ook al zou het maar een zeer nipte zijn) zou beslissen om in alle gevallen het democratisch gewicht de grootste doorslag te geven, laat staan als dit gebeurt bij referendum. Tóch sta ik ten volle achter democratie! Waar wringt dan het schoentje?

Wel: wat bijvoorbeeld  te doen met democratisch ondersteunde repressie tegen bepaalde minderheidsgroepen? De geschiedenis staat er bol van. Wat als zulk een onderdrukte minderheidsgroep de meerderheid zou krijgen? Krijgen deze dan plots ‘gelijk’? Waar blijft zulk een minderheid met bvb zijn rancune? Want laat ons duidelijk wezen: een democratisch ongelijk stelt vooral de gelijkhebbers gerust. 

Wat met ethische kwesties die in zwaar conflict komen met het gemiddeld genomen eigenbelang op langere termijn? Wat als het offers vraagt die iedereen blijvend zal moeten brengen?

Wat met centenkwesties die minder zwaar zouden doorwegen voor zeer rijke mensen, maar waarvoor de overgrote meerderheid tegen de bodem van hun portemonnee aankijken? Kunnen we ‘de rijken’ daar niet voor laten opdraaien? Heu… mag je je dat ethisch gezien wel afvragen? Als je de democratische beslissingsbevoegdheid als ultieme toetssteen neemt, lijkt dit zeer aannemelijk.

Wat met beslissingen die genomen worden tijdens een hype van de gestelde problematiek? Moet je dan om de haverklap hetzelfde referendum organiseren? Of laat je hier enkele statistici op los die de kansen inschatten op een veranderde mening bij de bevolking? Wat als het een hype betreft die uitmondt in een harde ruk naar Links/Rechts (ps: ik heb ‘Links’ links van ‘Rechts’ geplaatst en vice versa… of ik wordt begraven onder al die zere teentjes). 

Zelfs de beoordeling van de vraagstelling zélf van een referendum zou dan moeten genomen worden bij democratische beslissing, wat erop neerkomt dat de vraagstelling van de meerderheid wordt gebruikt in het te nemen referendum. 
Zo maakt het al uit of  je de vraag stelt “Ben je voor…?”, dan wel “Ben je tegen…?”. Of vragen die bepaalde associaties opwerpen waardoor het antwoord slinks wordt gestuurd.

Het lijkt geen oplossing om bepaalde basisregels af te spreken: deze basisregels zullen dan bij democratische beslissing worden genomen, waarna we terug bij af zijn.

Ligt het aan mij, of moet ik me zorgen maken over de uitslag van een referendum waarin de subsidiëring van het MPI in vraag wordt gesteld waar m’n zwaar ‘anders’-valide kind levenslang is in opgenomen geworden? Of van het RVT waarin m’n moeder haar laatste dagen slijt?

Wat met het geografisch gebied waarin deze beslissingen rechtsgeldig zijn? Stel dat je in een gebied woont waar de meerderheid van de bevolking creationist is. Moet ik al gaan uitkijken naar een niet-creationistische school voor m’n kind ergens in een andere streek? Of moeten de creationisten zich plooien voor de meerderheid van de ‘totale’ bevolking? Is dat dan de bevolking van de ganse staat, of volstaat een deelstaat, of misschien een provincie of gemeente? De Zwitsers hebben 27 regeringen.  In de VS kan je ontsnappen aan de doodstraf als je een paar honderd meter verderop –over een staatsgrens- de moord pleegt die je had beraamd. In het Honkong van nu heeft democratie een gans andere invulling dan op de Pitcairn-eilanden waar er 54 inwoners zijn met 10 regeringsleden (als je je daar niet thuis voelt heb je pech gehad).
Wie gaat dit rechtsgebied bepalen? Een ‘meerderheid’? Tja, van welke geografische bevolkingsgroep?
Zelfs de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens blijkt lang niet zo Universeel te zijn, net zomin als ‘de Mens’.

Moeten we dit dan beschouwen als het failliet van de democratie?
Gelukkig niet. Het geeft slechts de interne grenzen aan waarbinnen democratische beslissingsprocedés worden gevoerd. Deze grenzen verkennen lijkt me dus uiterst zinvol. Maar om dit te kunnen doen, moeten we ‘het juk’ van democratische afdwingbaarheid tijdelijk afwerpen en met open blik de dialoog aangaan, een never-ending story.

Zowat alle democratische beslissingen hebben een ethisch luik. De oorspronkelijke gestelde vraag lijkt dan geherformuleerd te kunnen worden in:
“Ligt het nemen van algemeen bindende ethische beslissingen wel binnen deze interne grenzen?”, of: “Mag democratie een basis zijn voor het oplossen van ethische problemen?”,  of: “Is ethica wel een democratische bevoegdheid?”.

De denkfout in deze vragen is dat democratie algauw gereduceerd wordt tot ‘het gelijk’ van een meerderheid die opduikt bij een stemming.
Vroeg of laat moeten sowieso àlle samenlevingsproblemen worden omgezet in wetten. Het is duidelijk dat dit wetgevende aspect een democratische bevoegdheid is waar uiteindelijk een meerderheid zijn wil doordrukt. Maar het gevaar van referenda is dat de problematiek zélf al te makkelijk in handen wordt gelegd van dit democratisch beslissingsprocedé, dat gans het échte democratisch gebeuren daardoor wordt geskipt en verwordt tot een soort van probleem-consumerende machine die als een anonieme scheidsrechter beslist over wie gelijk krijgt. Effe de I-Referenda-app openen! Binnenkort kunnen we over alles een online-referendum houden. De Kortrijkzanen hebben de spits al afgebeten. 
Het is zeer wel mogelijk dat de eerstvolgende online-referenda het maatschappelijk debat een duwtje in de rug kunnen geven (zoals het op TV wordt verkondigd), maar ik had dat duwtje toch liever vanuit een minder geautomatiseerde hoek gekregen. Eens de hype eraf is, grijpen we bij het zoveelste ‘Ping!’-referendum op onze smartphone algauw naar wat ons het eerst te binnen schiet: ‘Pong!’. Kwestie afgesloten. (Oeps! Bijna onder die auto gelopen…)
Ik zou me al wat geruster voelen als niet zomaar iederéén mee kan beslissen over problemen waar men geen last van heeft of onvoldoende over geïnformeerd is. Maar hoe ga je dàt automatiseren?

Samenlevingsproblemen worstelen haast altijd met ethische visies en vragen voortdurend om een nooit aflatende dialoog, omdat het juist déze kwesties zijn die ons van binnenuit zicht geven op wie we zijn als mens, als homo-ethicus. Daar kunnen structuren nooit een antwoord op bieden. 
Democratische beslissingsmacht is vanuit dit gezichtspunt een noodzakelijk kwaad, de scherprechter van onze samenleving die ze leefbaar maakt. Maar dit beslissingsprocedé stelt geen einde aan de gestelde problemen. Democratie bewijst a.h.w. telkens opnieuw zijn failliet als er wetten moeten worden gestemd, want dan lijkt er een punt gezet te worden achter de dialoog, terwijl dialoog als het levenswater is in onze samenlevingsbadkuip. Referenda –en bij uitbreiding gans de trias politica- zijn maar het stopje erin.

Bing!-Bong!-Bel! Men zegge het voort!


 
 
 
 
 
 
Dit artikel delen?

Graag je mening (waardering en/of commentaar) over deze inzending.

Hits: 166

(De gemiddelde waardering is 2 door 1 stem(-men)

Gebruikerswaardering: 2 / 5

Ster actiefSter actiefSter inactiefSter inactiefSter inactief
 
Misschien wil je de volgende inzending ook wel lezen...

Onderscheidend of onderscheiding

Geschreven door Henny A.J. Kreeft. Geplaatst in Blog.
Vanaf de eerste letter hier, zal ik maar aangeven: ik ben niet de persoon die voor een lintje is of voor een of andere onderscheiding. Ik ben er niet voor, omdat we gewoon ...
Actuele Top 3 van deze rubriek

Herhaling

22, mei, 2020 Tryntsje van der Meer

Bang voor de dood

24, mei, 2020 Lotte Akkerman

Bitterzoete initiatieven

14, mrt, 2020 Marieke Vos

FEEDBACK

Schrijvers stellen je waardering en/of commentaar bij een artikel erg op prijs!
 
-
Periodiek verwijderen we 'oudere' inzendingen o.b.v. geen of lage waarderingen door bezoekers. Door een waardering (1-5 sterren) te geven bepaal jij dus mede de continuïteit in publicatie van een inzending!