Voor schrijvers, door schrijvers
Blog

Column

Aantal gepubliceerde inzendingen: 657

Existentialisme (nog maar eens...)

Iedereen heeft zichzelf natuurlijk al wel eens de vraag gesteld: Wie ben ik? 
Meestal vraag je je dan af in hoeverre je jezelf kent: wat je karakter en persoonlijkheid is.

Maar je kan je ook afvagen wie je als mens bent, zonder een psychologische of ethische connotatie erbij. 

Het gaat je er dan niet om hoe je jezelf onderscheidt tov een ander (op intellectueel niveau, goede of slechte eigenschappen, relationele vaardigheden...), maar simpelweg: jij als menselijk individu hebt de unieke eigenschap om vragen te kunnen stellen over het wezen wat je zelf bent. Elk mens kijkt in -en bevraagt- zichzelf. Dat maakt een mens uniek in het voor ons bekende heelal.

Er zijn zo'n 10-tal dieren die zichzelf kunnen herkennen. Dat is vastgesteld door o.m. de 'spiegelproef'. Maar de mens gaat duidelijk nog een fundamentelere stap verder door zichzelf af te vragen wie hij is. Uiteraard is dit evolutionair ontstaan, maar daar gaat het binnen het existentialisme niet om. De evolutie geeft ons, net als alle wetenschappen, een antwoord op de vraag 'hoe' iets ontstaat en tracht overal verklaringen voor te geven.

Existentialisme is eerder het besef dat de mens het enige bekende wezen is dat zichzelf voortdurend ontdekt, en dat doet met niets anders dan zichzelf. De mens kijkt de kosmos in en tracht zijn plek erin te vinden. Evengoed kijkt de mens in zichzelf en tracht de kosmos erin terug te vinden. 

Is dat geen wonder?

Ieder die zichzelf exploreert stuit natuurlijk op de grenzen van datgene waarmee hij dit doet: zichzelf. Vergelijk het met twee tegenover elkaar staande spiegels waarin je jezelf oneindig reflecteert. Dit spiegelbeeld zal je nooit iets anders kunnen laten zien dan een oneindige herhaling van jezelf, en niks anders. Maar dat spiegelbeeld verandert zichzelf voortdurend. Terwijl de ene mens zich spiegelt aan spiritualiteit, kijkt de ander de kosmos in via wetenschappen. Wat hier zo boeiend aan is, is dat de mens zichzélf hierdoor verandert: de vragen die hij zichzelf en de wereld stelt, én de antwoorden die hij hierop formuleert, maken dat de mens evolueert. 

Ten goede of ten slechte, dat is niet het punt. Als de mens terugblikt in zijn geschiedenis ziet hij zichzelf evolueren in een neverending story. 

Dat is zo wonderlijk dat tot voor enkele honderden jaren dit onmogelijk werd gedacht zonder het bestaan te vooronderstellen van één of andere transcendente God die als het ultieme object buiten ons staat en de wereld bestiert. 

En laat dat nu in essentie precies hetzelfde gezichtspunt zijn van waaruit wetenschappen ons -sinds enkele honderden jaren- kennis laten maken met de wereld. Een wetenschappelijke blik ontdoet zich volkomen van het subject waarvan het zich bedient, net als een transcendente God. De positie die beiden bekleden is misschien nog het best te omschrijven als vanuit het Grote Niets. Voor veel mensen (mezelf incluis) is dit gezichtspunt onverteerbaar. Dit uit zich in de roep: Er moet toch 'Iets' zijn! Of de aanroeping tot een persoonlijke God. Of de zucht naar een spirituele oceaan waarin we drijven...
Ons bestaan lijkt anders zo eindeloos zinloos: we zijn al even toevallig in het leven geworpen als de noodzaak eraan dood te gaan.

Voor mij ligt in de verschrikking van deze 'contingente noodzaak' de ultieme uitdaging. Ik kan niet berusten in de ultieme fictie waarin ik me dan 'gedragen' zou 'weten'.

Ook al lijken deze existentiële vragen niet te leiden tot vastomschreven duidelijke antwoorden, ze van me afwerpen zou ik ervaren als de ultieme overgave. Ik ben mens! Zo geboren, zo gedoemd en zo verschuldigd!

 
 
 
 
Dit artikel delen?
Auteur: ©Hans Van Battel
Klik op de naam of afbeelding van de auteur voor meer informatie.
Hits: 291
Publicatie op .
Tags: Columns

Geef een waardering voor: "Existentialisme (nog maar eens...)"

Geschreven door Hans Van Battel . Geplaatst in Column.
Klik op de naam of afbeelding van de auteur voor meer informatie.

Jouw feedback hier?

Dat is mogelijk met een waardering en/of jouw commentaar te geven.
Ook kun je reageren op commentaar van anderen.
 
Periodiek verwijderen we 'oudere' inzendingen o.b.v. geen of lage waarderingen. Door een waardering te geven bepaal jij dus mede de continuïteit in publicatie van een inzending!